ΑΟΖ και προβολή ισχύος: Η τουρκική στρατηγική στην Ανατολική Μεσόγειο – Student Association for International Affairs

Από τον Γεώργιο Καραντάνη

Εισαγωγή

Το ζήτημα οριοθέτησης των θαλασσίων ζωνών και του FIR Αθηνών αποτελεί το κυριότερο σημείο τριβής των ελληνοτουρκικών σχέσεων εδώ και δεκαετίες. Η μακρά περίοδος της ηγεσίας του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει φέρει νέες διαστάσεις στο ζήτημα, προεκτείνοντας την τριβή στην ευρύτερη γεωγραφική περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου. Η νέα τουρκική στρατηγική στην περιοχή χαρακτηρίζεται από την ανάδειξη του θέματος της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης και τη χρήση προβολής ισχύος για την προάσπιση των τουρκικών συμφερόντων. Σε αυτή την ανάλυση επιχειρείται διερεύνηση αυτής της στρατηγικής και της σχέσης μεταξύ των δύο χαρακτηριστικών της. Λόγω της φύσης του υπό εξέταση αντικειμένου η ανάλυση διεξάγεται υπό το πρίσμα της ναυτικής ισχύος.

Ιδεολογικό και θεωρητικό υπόβαθρο: Από τον νεο-οθωμανισμό στη Γαλάζια Πατρίδα

Το ευρύ ιδεολογικό πλαίσιο στο οποίο βασίζεται η υψηλή στρατηγική της Τουρκίας είναι ο νεο-οθωμανισμός. Στο σύνολο των δράσεων του κυβερνώντος Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης για επανασύνδεση της τουρκικής ταυτότητας με το οθωμανικό παρελθόν συγκαταλέγεται και η εξωτερική πολιτική. Ιθύνων νους και πρώην κυβερνητικό στέλεχος προς εφαρμογή αυτής υπήρξε ο Αχμέτ Νταβούτογλου. Ύστερα από μια περίοδο ιδεολογικών ζυμώσεων του νεο-οθωμανισμού ο Νταβούτογλου διατυπώνει ένα νέο όραμα για την τουρκική υψηλή στρατηγική στο βιβλίο του Το Στρατηγικό Βάθος το 2001. Μέσα σε αυτό κριτικάρει την προηγούμενη εξωτερική πολιτική της Τουρκίας που έδινε έμφαση στην επιβίωση και προωθεί την ανάδειξη της Τουρκίας σε μια διακριτή δύναμη που θα παρεμβαίνει στην πρώην οθωμανική περιφέρεια και θα έχει στον πυρήνα της την οθωμανική ταυτότητα. Αξιοσημείωτη είναι η έμφαση του θεωρήματος στην οθωμανική ιστορικότητα, η οποία αναδεικνύεται ως μοχλός εσωτερικής αναδιαμόρφωσης του τουρκικού λαού. Στην ουσία του Στρατηγικού Βάθους φαίνεται η απαρχή της μεταβολής της Τουρκίας από τη σχετική επικέντρωση στην ασφάλεια προς την επιδίωξη μεγιστοποίησης της ισχύος της (Tokdoğan, 2024, 43-46).

Μέσα στο σύνολο των φιλοδοξιών της Άγκυρας το δόγμα της Γαλάζιας Πατρίδας κατευθύνει την τουρκική στρατηγική στην Ανατολική Μεσόγειο. Ως έννοια δημιουργήθηκε το 2006 από τον ναύαρχο Τζεμ Γκιουρντενίζ ως αντίδραση σε μια ισπανική δημοσίευση που αναγνώριζε σε έναν χάρτη εντός της την κυπριακή ΑΟΖ. Μετέπειτα εξελίχθηκε σε ένα πλήρως τυποποιημένο δόγμα αξιώσεων με τη δράση υψηλόβαθμων στελεχών του τουρκικού ναυτικού. Η πλήρης ένταξη του δόγματος στη δημόσια σφαίρα της Τουρκίας σηματοδοτείται το 2019 με τη διεξαγωγή ομώνυμης ναυτικής άσκησης μεγάλων διαστάσεων. Η Γαλάζια Πατρίδα δεν αναγνωρίζει τη νομική αξίωση σε ΑΟΖ που δίδει η UNCLOS στην Ελλάδα και την Κύπρο, καθώς δημιουργεί ένα γεωστρατηγικά μειονεκτικό καθεστώς για την Τουρκία. Στη θέση αυτού διεκδικεί υπέρ της Τουρκίας μια de facto διευρυμένη ΑΟΖ, η οποία είναι αντίστοιχη με την ΑΟΖ που θα της παραχωρούσε η εθιμοτυπική εφαρμογή της UNCLOS στη Μαύρη Θάλασσα. Όμως, στην Ανατολική Μεσόγειο απορρίπτει τις αξιώσεις Ελλάδας-Κύπρου διεκδικώντας τμήμα της θάλασσας στα ανατολικά της Κύπρου και την έκταση του ανατολικού Αιγαίου, αφήνοντας στα εκεί ελληνικά νησιά μόνο 6 ναυτικά μίλια αιγιαλίτιδας ζώνης (Denizeau, 2021, 6-10).

Το προαναφερθέν δόγμα αποτελεί οικοδόμημα της πάλαι τότε κεμαλικής θέασης του τουρκικού στρατού, πράγμα που επιβεβαιώνει ο ίδιος ο δημιουργός του. Ο Γκιουρντενίζ σε κείμενο του αποδίδει την πτώση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στην ανεπαρκή ανάπτυξη της ναυτικής της ισχύος και παρουσιάζει έναν αόριστο “ιμπεριαλισμό” που αποσκοπεί διαχρονικά στον εγκλωβισμό της Τουρκίας στην στεριά. Παρουσιάζει την εδαφική επέκταση της Ελλάδας και τη ψυχροπολεμική στάση του ΝΑΤΟ ως αποδείξεις αυτής της προσπάθειας. Ύστερα, εξηγεί την άνοδο της τουρκικής ναυτικής ισχύος κατά τη ψυχροπολεμική περίοδο και την αναγκαία υιοθέτηση της Γαλάζιας Πατρίδας μετά από σειρά πολιτικών γεγονότων που υπονόμευσαν το ναυτικό. Τέλος, την αναδεικνύει ως μια πολυδιάστατη υψηλή στρατηγική που δρα υπέρ της τουρκικής ασφάλειας και ανεξαρτησίας χάρη στο ρεαλιστικό και κεμαλικό της πλαίσιο. Στο σύνολο του το κείμενο αντικατοπτρίζει ευθέως τον συνεχή φόβο της παραδοσιακής κεμαλικής κοσμοθεωρίας για μια “δεύτερη Συνθήκη των Σεβρών” που επιθυμεί να επιβάλει η λεγόμενη Δύση (Gürdeniz, 2020).

Η κεμαλική προέλευση της Γαλάζιας Πατρίδας δεν απέτρεψε την υιοθέτηση της από τη νεο-οθωμανική κυβέρνηση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Παρά την αποχώρηση του Νταβούτογλου από την εξουσία, η επιρροή του Στρατηγικού Βάθους έχει παραμείνει σημαντική πάνω στο σύνολο της Τουρκίας. Παρόλο που το δόγμα της Γαλάζιας Πατρίδας συγκλίνει με τη μακροχρόνια διεκδικητική στάση της Τουρκίας όσον αφορά το Αιγαίο, έχει ως ειδοποιό διαφορά την ευρεία ναυτική επιθετικότητα. Καθώς ο κεμαλισμός και η κυβερνητική πολιτική του Ερντογάν ταυτίζονται ως προς την εθνοκεντρική αντίληψη της διεθνούς πολιτικής και τη χρήση σκληρής ισχύος, η ένταξη του δόγματος στην τουρκική στρατηγική δεν αποτέλεσε μια αντιφατική απόφαση (Areteos, 2020, 4-7). Την απόφαση αυτή διαμήνυσε τηλεοπτικά ο ίδιος ο Ερντογάν κατά την επέτειο ίδρυσης της Τουρκικής Δημοκρατίας, δίδοντας τον λόγο σε στέλεχος του ναυτικού που χρησιμοποίησε άμεσα τον όρο Γαλάζια Πατρίδα. Αυτό το γεγονός επρόκειτο για επικοινωνιακή πράξη που προέβαλε τις τουρκικές προθέσεις με υψηλό συμβολισμό (Christofis, 2022, 91-92).

Στρατηγικοί στόχοι και μέσα: Ενεργειακά συμφέροντα, αμυντική βιομηχανία και ναυτική ισχύς

Το σύνολο των τουρκικών στόχων δύναται να χωρισθεί σε τρεις ειδικές κατηγορίες. Ο πρώτος στόχος είναι η καταπολέμηση των ελληνικών αξιώσεων, η οποία έχει οδηγήσει την ελληνική πλευρά σε προσπάθεια εξισορρόπησης κατά της Τουρκίας μέσω του διπλωματικού πεδίου. Ο δεύτερος στόχος επικεντρώνεται στην αμφισβήτηση της κυπριακής ΑΟΖ με πρόσχημα την υπεράσπιση των συμφερόντων της κατεχόμενης Βόρειας Κύπρου. Ο τρίτος στόχος αφορά στο σύνολο του την υπεράσπιση των ενεργειακών συμφερόντων της Τουρκίας. Συγκεκριμένα, πεδίο διαμάχης στην Ανατολική Μεσόγειο είναι η εκμετάλλευση των πιθανών πηγών υδρογονανθράκων καθώς και τα σημεία οικοδόμησης αγωγών φυσικού αερίου και υποθαλάσσιων καλωδίων ηλεκτρικής διασύνδεσης. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις η Τουρκία, αφού έχει αναπτύξει και σχετική παραγωγή, αναπτύσσει ερευνητικά σκάφη και πλωτά γεωτρύπανα στα υπό διαμάχη ύδατα προς υπεράσπιση των διεκδικήσεων της σε επιχειρησιακό επίπεδο (Pirinççi, 2021, 25-29).

Βέβαια, η επιβολή των τουρκικών προθέσεων και δη η προστασία των αναπτυσσομένων σκαφών χρειάζεται ικανότητα προβολής ισχύος. Αυτή η ανάγκη έχει ικανοποιηθεί σε μεγάλο βαθμό λόγω της γοργής ανάπτυξης της αμυντικής βιομηχανίας του τουρκικού κράτους. Με την άνοδο του Ερντογάν στην εξουσία η τουρκική ηγεσία ξεκίνησε τη χρηματοδότηση εγχώριων εργολάβων με στόχο τη μειωμένη εξάρτηση από ξένους δρώντες και την εκκίνηση εξαγωγών. Χάρη στην ταχεία οικονομική ανάπτυξη το δίκτυο της βιομηχανίας αυξήθηκε ποσοτικά και ποιοτικά. Το μοντέλο που ακολουθήθηκε ήταν η επικέντρωση στη δημιουργία εγχωρίων αμυντικών προϊόντων, όπου σε κάθε νέο εγχείρημα θα υπήρχε ολοένα και λιγότερη ξένη συνεισφορά. Έτσι έγινε και στο τουρκικό ναυτικό ξεκινώντας με τη κορβέτα MilGem, της οποίας ο σχεδιασμός και η κύρια παραγωγή κομματιών πραγματοποιήθηκε εγχώρια. Τα δευτερεύοντα τεχνολογικά κομμάτια αποκτήθηκαν με εισαγωγές, αλλά μετά το πρώτο πλοίο τα ακόλουθα τρία παράχθηκαν με αυξημένη αναλογία εντόπιων κομματιών. Στα πρότυπα της MilGem ακολούθησαν νέα εγχειρήματα για την παραγωγή πλωτών μέσων διαφόρων ειδών (Egeli et al., 2024, 16-18).

Με την αυξημένη παραγωγή πλοίων εντός της, η Τουρκία ξεκίνησε να διευρύνει τις δράσεις ναυτικού της. Από τη μια πλευρά αυτό χαρακτηρίστηκε από αυξημένη συμμετοχή σε ναυτικές επιχειρήσεις παγκοσμίων οργανισμών στα γεωγραφικά της περίχωρα. Από την άλλη το τουρκικό ναυτικό ενεπλάκη σε σειρά επιχειρήσεων διάσωσης και προστασίας στα πλαίσια διεθνών κρίσεων. Αξιοσημείωτη υπήρξε η περίοδος 2010-2014 όταν το τουρκικό ναυτικό διεξήγαγε μακροχρόνιες αποστολές διαφύλαξης συμφερόντων καλύπτοντας μεγάλο γεωγραφικό εύρος και φθάνοντας έως τον Ατλαντικό Ωκεανό. Αυτή η προβολή ισχύος όχι μόνο αποτέλεσε επίδειξη δύναμης, αλλά και συνείσφερε στην απόκτηση εμπειρίας του ανθρώπινου δυναμικού του τουρκικού κράτους για αντίστοιχες ναυτικές επιχειρήσεις (Balkan and Yeşiltaş, 2023, 131-135).

Επιχειρησιακή εφαρμογή: Τουρκολιβυκό μνημόνιο και προβολή ισχύος (2019-2024)

Με τη διαμόρφωση των προαναφερθέντων συνθηκών τόσο σε προθέσεις όσο και δυνατότητες, η Τουρκία προχώρησε σε υπογραφή μνημονίου με τη λιβυκή κυβέρνηση της Τρίπολης τον Νοέμβριο του 2019 αναφορικά με τις θαλάσσιες ζώνες. Σύμφωνα με αυτή οι ΑΟΖ και αντίστοιχες υφαλοκρηπίδες της Τουρκίας και της Λιβύης οριοθετούνται σε ένα κοινό σημείο συνάντησης νοτιοανατολικά της Κρήτης. Σε περίπτωση εύρεσης φυσικών πόρων εντός του ορίου η συμφωνία προτείνει τη συνεννόηση, ενώ σε περίπτωση που ένα εκ των δύο κρατών πρόκειται να κάνει συμφωνία με τρίτο κράτος για οριοθέτηση ΑΟΖ, τότε υποχρεούται να συνεννοηθεί με το άλλο. Η συγκεκριμένη εξέλιξη αποτέλεσε προσπάθεια νομιμοποίησης της Γαλάζιας Πατρίδας και θίγει άμεσα τα συμφέροντα τριών άλλων κρατών. Εξ αιτίας της η σύνδεση της διεκδικούμενης ελληνικής ΑΟΖ με το νησιωτικό σύμπλεγμα του Καστελόριζου και την κυπριακή ΑΟΖ θέτεται υπό αμφισβήτηση. Παράλληλα, σημαντικό τμήμα της διεκδικούμενης ΑΟΖ της Αιγύπτου και η σύνδεση αυτής με την ελληνική ΑΟΖ αποκόπτεται (Turkey-Libya MoU, 2019).

Η τουρκολιβυκή συμφωνία και οι υπόλοιπες αξιώσεις δεν έχουν μείνει περιορισμένες στα πλαίσια νομικής διαμάχης, αλλά έχουν δώσει επιχειρησιακή διάσταση στους ανταγωνισμούς ισχύος. Συγκεκριμένα, η Άγκυρα έχει χρησιμοποιήσει επανειλημμένα την προβολή ισχύος κατά άλλων δρώντων για να υπερασπιστεί τα όρια της ΑΟΖ υπό τη διεκδίκηση της. Συμβαδίζοντας με την περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα, η Κύπρος και η Αίγυπτος απέρριψαν το μνημόνιο, το τουρκικό ναυτικό έκανε την πρώτη του παρέμβαση τον Δεκέμβρη του 2019. Κατά τη διάρκεια ερευνών που διεξήγαγε σκάφος του Ισραήλ μέσα σε ύδατα της Κυπριακής Δημοκρατίας τουρκικά σκάφη το πλησίασαν και το εκδίωξαν απειλητικά από εκεί (Al Jazeera, 2019).

Σε ένα άλλο περιστατικό τον Ιούνιο του 2020 η Τουρκία ενεπλάκη σε διπλωματική διαμάχη με άλλο μέλος του ΝΑΤΟ. Η Γαλλία ισχυρίστηκε πως τρία τουρκικά σκάφη σημάδεψαν μια φρεγάτα της όταν πήγε να διερευνήσει ένα φορτηγό πλοίο υπό την υποψία παραβίασης του εμπάργκο όπλων του ΟΗΕ επί της Λιβύης. Η τουρκική πλευρά απέρριψε της γαλλικές υποψίες παράνομης μεταφοράς όπλων προς τη Λιβύη και υποστήριξε πως το πλοίο κουβαλούσε ανθρωπιστική βοήθεια. Στο τέλος η ατλαντική συμμαχία υποβάθμισε τη σημασία του συμβάντος με το πρόσχημα της διερεύνησης του. Πάντως, από αυτό αναδεικνύεται πως η τουρκική στάση απείλησε την ίδια την ενότητα του ΝΑΤΟ (Irish and Emmot, 2020).

Η αποκορύφωση της προβολής ισχύος της Άγκυρας έλαβε χώρα κατά την κρίση του Ορούτς Ρέις το 2020, οπότε η Ελλάδα και η Τουρκία έφτασαν στα πρόθυρα θερμού επεισοδίου. Στα τέλη Ιουνίου 2020 η Τουρκία εξέδωσε NAVTEX για το ερευνητικό σκάφος Ορούτς Ρέις σε αμφισβητούμενα ύδατα. Η διπλωματική στάση της Αθήνας απέτρεψε την ανάπτυξη του σκάφους, όμως στις 6 Αυγούστου η υπογραφή συμφωνίας οριοθέτησης ΑΟΖ Ελλάδας-Αιγύπτου άλλαξε τα δεδομένα. Καθώς η συμφωνία αυτή τασσόταν ευθέως κατά του τουρκολιβυκού μνημονίου, το τουρκικό κράτος αντέδρασε άμεσα αναπτύσσοντας το σκάφος στις 10 Αυγούστου. Αντιλαμβανόμενη την επικινδυνότητα αυτής της κίνησης για τη διεκδικούμενη ΑΟΖ της, η Ελλάδα έστειλε πολεμικά πλοία προς το σκάφος. Η Τουρκία αντέδρασε ομοιότροπα και η ένταση έφτασε στο ζενίθ στις 12 Αυγούστου, όταν η ελληνική φρεγάτα Λήμνος προσέκρουσε στην τουρκική φρεγάτα Κεμάλ Ρέις στην προσπάθειά της να ανακόψει την πορεία του Ορούτς Ρέις. Το σοκ του γεγονότος απέτρεψε αμφότερες τις ηγεσίες από περαιτέρω κλιμάκωση και το σκάφος συνέχισε τις έρευνες του συνοδεία τουρκικών πολεμικών πλοίων κοντά στο Καστελόριζο. Η κρίση έληξε στα τέλη Νοεμβρίου 2020 με την τελική απόσυρση του σκάφους χάρη σε συνεχείς διπλωματικές προσπάθειες των ΗΠΑ και της ΕΕ (Bozkurt, 2025; Anthony and Sahlin, 2020; ICG, 2021).

Η διπλωματική επαναπροσέγγιση Ελλάδας-Τουρκίας που ξεκίνησε μετά την επανενεργοποίηση της διπλωματίας των σεισμών στις αρχές του 2023 δεν απέτρεψε το τουρκικό κράτος από την εκ νέου χρήση προβολής ισχύος. Τον Ιούλιο του 2024 κατά τη διάρκεια ερευνών ιταλικού σκάφους για την τοποθέτηση υποθαλάσσιων καλωδίων πέριξ της Κάσου το τουρκικό ναυτικό ανέπτυξε κλιμακωτά 5 πολεμικά πλοία για επιβολή των αξιώσεων της Άγκυρας. Η ελληνική πλευρά ανταποκρίθηκε στέλνοντας μία κανονιοφόρο και μία φρεγάτα, αλλά στο τέλος έδειξε αυτοσυγκράτηση αναπτύσσοντας μία μόνο ακταιωρό (Nedos, 2024). Τον Νοέμβριο του ίδιου έτους σημειώθηκε ένα παρόμοιο περιστατικό μεταξύ Κάσου και Κάρπαθου, όπου μετακινήθηκαν τέσσερις τουρκικές φρεγάτες ενόψει ναυτικής άσκησης. Η Αθήνα παρακολουθούσε τις κινήσεις τους με μία φρεγάτα και μία ακταιωρό δίχως προσέγγιση αυτών. Το περιστατικό έληξε με απόσυρση των φρεγατών δια διπλωματικής οδού (Nedos, 2024).

Συμπέρασμα

Η τουρκική στρατηγική στην Ανατολική Μεσόγειο καθοδηγούμενη από το δόγμα της Γαλάζιας Πατρίδας αποτελεί ετερόδοξη σύνθεση του φιλόδοξου νεο-οθωμανισμού του προέδρου Ερντογάν και της κεμαλικής παράδοσης των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων για την επιδίωξη της ισχύος. Αυτή η ιδεολογική ζύμωση εξελίχθηκε σε μετεξελίχθηκε σε συνεκτική στρατηγική, που συνδυάζει διεκδικήσεις Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης με ενεργή προβολή ισχύος στην Ανατολική Μεσόγειο. Η ραγδαία ανάπτυξη της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας και η συστηματική απόκτηση επιχειρησιακής εμπειρίας επέτρεψαν στην Άγκυρα να εφαρμόσει τις αναθεωρητικές της προθέσεις, από το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 έως τα περιστατικά χρήσης πολεμικών πλοίων. Όπως αποδεικνύεται από την ανάλυση, η Τουρκία διατηρεί ακέραια την ικανότητα και την πρόθεση κλιμάκωσης όταν κρίνει ότι τα ζωτικά της συμφέροντα αμφισβητούνται. Στο πλαίσιο αυτό, η ναυτική ισχύς παραμένει ο καθοριστικός παράγοντας διαμόρφωσης του συσχετισμού δυνάμεων στην περιοχή. Καθώς η αποτελεσματικότητα της πολιτικής των “ήρεμων νερών” θέτεται υπό αμφισβήτηση, η προσέγγιση του ζητήματος από την ελληνοτουρκική οπτική κρίνεται ανεπαρκής. Η μακροπρόθεσμη ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο απαιτεί μια περιφερειακή προσέγγιση που αναγνωρίζει την αλληλένδετη φύση των ανταγωνισμών ισχύος εντός του γεωγραφικού της χώρου.

Αναφορές

Al Jazeera (2019) Turkish navy orders Israeli ship out of Cyprus’s waters, Al Jazeera, 15 December. Available at: https://www.aljazeera.com/economy/2019/12/15/turkish-navy-orders-israeli-ship-out-of-cypruss-waters/ (Accessed: January 2026).

Anthony, I. and Sahlin, M. (2020) Maritime disputes in the eastern Mediterranean: why and why now?, Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI). Available at: https://www.sipri.org/commentary/essay/2020/maritime-disputes-eastern-mediterranean-why-and-why-now (Accessed: January 2026).

Areteos, E. (2020) Mavi Vatan and Forward Defense: The Sinuous Journey of a Republican and Imperial Hybridization, Nicosia: Diplomatic Academy – University of Nicosia, pp. 4-7. Available at: https://docslib.org/doc/2077037/mavi-vatan-and-forward-defense-the-sinuous-journey-of-a-republican-and-imperial-hybridization-evangelos-areteos1 (Accessed: January 2026).

Balkan, O. and Yeşiltaş, M. (2023) From geopolitical anxiety to assertive stance: the historical construction and transformation of Turkish naval strategy, Insight Turkey, 25(4), pp. 131-135. Available at: https://www.insightturkey.com/articles/from-geopolitical-anxiety-to-assertive-stance-the-historical-construction-and-transformation-of-turkish-naval-strategy (Accessed: January 2026).

Bozkurt, N. (2025) Narratives of rivalry: Türkiye vs. Greece in the Eastern Mediterranean geopolitics, TRENDS Research & Advisory. Available at: https://trendsresearch.org/insight/narratives-of-rivalry-turkiye-vs-greece-in-the-eastern-mediterranean-geopolitics/ (Accessed: January 2026).

Christofis, N. (2022) Securitizing the Aegean: de-Europeanizing Greek–Turkish relations, Southeast European and Black Sea Studies, 22(1), pp. 91-92. Available at: https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14683857.2022.2027679 (Accessed: January 2026).

Denizeau, F. (2021) Mavi Vatan, the “Blue Homeland”: the origins, influences and limits of an ambitious doctrine for Turkey, IFRI, pp. 6-10. Available at: https://www.ifri.org/en/studies/mavi-vatan-blue-homeland-origins-influences-and-limits-ambitious-doctrine-turkey (Accessed: January 2026).

Egeli, S., Güvenç, S., Kurç, Ç. and Mevlütoğlu, A. (2024) From client to competitor: the rise of Turkiye’s defence industry, The International Institute for Strategic Studies (IISS), pp. 16-18. Available at: https://www.iiss.org/research-paper/2024/05/from-client-to-competitor-the-rise-of-turkiyes-defence-industry/ (Accessed: January 2026).

Gürdeniz, C. (2020) 21.yüzyılda Mavi Vatan nedi, Veryansın TV. Available at: https://www.veryansintv.com/yazar/cem-gurdeniz/kose-yazisi/21-yuzyilda-mavi-vatan-nedi (Accessed: January 2026).

International Crisis Group (2021) Turkey-Greece: from maritime brinkmanship to dialogue, Europe Report No. 263. Available at: https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/western-europemediterranean-turkiye-cyprus/263-turkey-greece-maritime-brinkmanship-dialogue (Accessed: January 2026).

Irish, J. and Emmott, R. (2020) France-Turkey tensions mount after NATO naval incident, Reuters. Available at: https://www.reuters.com/article/world/france-turkey-tensions-mount-after-nato-naval-incident-idUSKBN2481II/ (Accessed: January 2026).

Nedos, K. (2024a) Greek, Turkish ships face off in the Aegean, but no hostile engagement, ekathimerini. Available at: https://www.ekathimerini.com/politics/foreign-policy/1244642/greek-turkish-ships-face-off-in-the-aegean-but-no-hostile-engagement/ (Accessed: January 2026).

Nedos, K. (2024b) Turkey deploys warships over misunderstanding, ekathimerini. Available at: https://www.ekathimerini.com/politics/foreign-policy/1253585/turkey-deploys-warships-over-misunderstanding/ (Accessed: January 2026).

Pirinççi, F. (2021) Turkey’s Eastern Mediterranean policy: a geopolitical assessment, SETA, pp. 25-29. Available at: https://www.setav.org/en/report-turkeys-eastern-mediterranean-policy-a-geopolitical-assessment (Accessed: January 2026).

Tokdoğan, N. (2024) Neo-Ottomanism and the Politics of Emotions in Turkey: Resentment, Nostalgia, Narcissism, Palgrave Macmillan, pp. 43-46. Available at: https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-031-48723-1 (Accessed: January 2026).

Turkey and Libya (2019) Memorandum of understanding between the Government of the Republic of Turkey and the Government of National Accord – State of Libya on delimitation of the maritime jurisdiction areas in the Mediterranean. Available at: https://www.un.org/depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/TREATIES/Turkey_11122019_%28HC%29_MoU_Libya-Delimitation-areas-Mediterranean.pdf (Accessed: January 2026).

Βιβλιογραφία

Al Jazeera (2019) Turkish navy orders Israeli ship out of Cyprus’s waters. Al Jazeera. Available at: https://www.aljazeera.com/economy/2019/12/15/turkish-navy-orders-israeli-ship-out-of-cypruss-waters/

Anthony, I. and Sahlin, M. (2020) Maritime disputes in the eastern Mediterranean: why and why now?. SIPRI. Available at: https://www.sipri.org/commentary/essay/2020/maritime-disputes-eastern-mediterranean-why-and-why-now

Areteos, E. (2020) Mavi Vatan and Forward Defense: The Sinuous Journey of a Republican and Imperial Hybridization.
Diplomatic Academy-University of Nicosia. Available at: https://docslib.org/doc/2077037/mavi-vatan-and-forward-defense-the-sinuous-journey-of-a-republican-and-imperial-hybridization-evangelos-areteos1

Balkan, O. and Yeşiltaş, M. (2023) From geopolitical anxiety to assertive stance: the historical construction and transformation of Turkish naval strategy, Insight Turkey, 25(4), pp. 117-143. Available at: https://www.insightturkey.com/articles/from-geopolitical-anxiety-to-assertive-stance-the-historical-construction-and-transformation-of-turkish-naval-strategy

Bozkurt, N. (2025) Narratives of rivalry: Türkiye vs. Greece in the Eastern Mediterranean geopolitics. TRENDS Research & Advisory. Available at: https://trendsresearch.org/insight/narratives-of-rivalry-turkiye-vs-greece-in-the-eastern-mediterranean-geopolitics/

Christofis, N. (2022) Securitizing the Aegean: de-Europeanizing Greek–Turkish relations, Southeast European and Black Sea Studies, 22(1), pp. 83-100. Available at: https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14683857.2022.2027679

Denizeau, F. (2021) Mavi Vatan, the “Blue Homeland”: the origins, influences and limits of an ambitious doctrine for Turkey. IFRI. Available at: https://www.ifri.org/en/studies/mavi-vatan-blue-homeland-origins-influences-and-limits-ambitious-doctrine-turkey

Egeli, S., Güvenç, S., Kurç, Ç. and Mevlütoğlu, A. (2024) From client to competitor: the rise of Turkiye’s defence industry. The International Institute for Strategic Studies. Available at: https://www.iiss.org/research-paper/2024/05/from-client-to-competitor-the-rise-of-turkiyes-defence-industry/

Gürdeniz, C. (2020) 21.yüzyılda Mavi Vatan nedi, Veryansın TV. Available at: https://www.veryansintv.com/yazar/cem-gurdeniz/kose-yazisi/21-yuzyilda-mavi-vatan-nedi

International Crisis Group (2021) Turkey-Greece: from maritime brinkmanship to dialogue. Europe Report No. 263. International Crisis Group. Available at: https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/western-europemediterranean-turkiye-cyprus/263-turkey-greece-maritime-brinkmanship-dialogue

Pirinççi, F. (2021) Turkey’s Eastern Mediterranean policy: a geopolitical assessment. Ankara: SETA. Available at: https://www.setav.org/en/report-turkeys-eastern-mediterranean-policy-a-geopolitical-assessment

Tokdoğan, N. (2024) Neo-Ottomanism and the Politics of Emotions in Turkey: Resentment, Nostalgia, Narcissism. Palgrave Macmillan. Available at: https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-031-48723-1